Er bestaan duizenden gouden tips om ‘succesvol’ door een sollicitatiegesprek te komen. Honderden boeken zijn over dat onderwerp geschreven. En dan kun je ook nog kiezen uit een veelvoud aan cursussen, en niet te vergeten al dan niet interactieve trainingen. Kennelijk is solliciteren niet echt makkelijk.Er bestaan duizenden gouden tips om 'succesvol' door een sollicitatiegesprek te komen. Honderden boeken zijn over dat onderwerp geschreven. En dan kun je ook nog kiezen uit een veelvoud aan cursussen, en niet te vergeten al dan niet interactieve trainingen. Kennelijk is solliciteren niet echt makkelijk.

Toen Karin Hillarius solliciteerde op een baan bij een uitgeverij, zat de directeur op het afgesproken tijdstip te bellen in zijn draaistoel. Ze werd door zijn secretaresse naar binnen geleid. De directeur zei niks, maar maakte met zijn hand een stopgebaar, wees naar de gang, en draaide zijn rug naar haar toe. Ze voelde haar benen slap worden, kreeg een wee gevoel in de maag, en haatte de nek van de man die zich zojuist van haar had weggedraaid. Dit werd nooit meer wat.

Mo Janjua wist toen hij op gesprek mocht komen op de school waar hij gesolliciteerd had als gymleraar niet hoe hij het had. Van blijdschap aan de ene, maar van pure ellende aan de andere kant. Men had gevraagd of hij een proefles wilde geven, en veel ervaring had hij daar niet mee. Toen hij op de afgesproken tijd in zijn trainingspak arriveerde, werd het nog erger: er zaten al vijf keurige heren achter een tafel in het toestellenhok.

Moeilijk?
Uit de gegeven voorbeelden zou je kunnen afleiden dat het sollicitatiegesprek iets vreselijks is. Inderdaad scoort een sollicitatiegesprek goed op de top tien stressfactoren. Ook als de ontvangst vrolijker is dan bij Karin en Mo het geval was.
Het sollicitatiegesprek ís ook moeilijk. Om verschillende redenen, waartegen allemaal ook wel weer iets in te brengen valt:
• je weet niet wat je te wachten staat
(maar hier kun je wat aan doen)
• er hangt veel vanaf: hoe het verder gaat met je leven bijvoorbeeld
(maar niet alles hangt van die ene baan af)
• je wilt iets bewijzen
(maar wat eigenlijk, je hebt toch niet voor niets op deze baan gesolliciteerd, en je bent niet voor niets uitgekozen)
• je bent onzeker
(niet nodig: je kunt veel oefenen, en voor de rest is het afwachten en bedenken dat de mensen aan de andere kant van de tafel ook weleens fouten maken)
• je voelt je afhankelijk en een speelbal in de hand van hen die over jouw lot beslissen
(niet waar: je kunt ook tijdens het sollicitatiegesprek het heft in eigen hand nemen en dat wordt vaak nog gewaardeerd ook).

Oefenen
Dus eigenlijk is een sollicitatiegesprek gemakkelijk? Ook weer niet waar. Het blijft afwachten hoe het gesprek verloopt. Maar het sollicitatiegesprek hoeft ook niet één grote verrassing te zijn.
Op veel dingen kun je je voorbereiden. Om niet voor al te grote verrassingen te komen, kun je je bijvoorbeeld nog meer dan voordat je je brief schreef verdiepen in het bedrijf waar je op gesprek komt. Verder kun je ter voorbereiding alvast een aantal vragen formuleren die je tijdens je gesprek wilt stellen. Ook kun je proberen iets te weten te komen over de mensen waarmee je komt te spreken, de sfeer in het bedrijf, kleedgewoontes en andere zaken die je voor het gesprek van belang lijken. Het kan al helpen gewoon eens langs het bedrijf te lopen waar je op gesprek moet komen.
Veel dingen kun je bovendien oefenen. Leef je in in de andere kant van de tafel, en bedenk vast wat lastige vragen die je gesteld zouden kunnen worden (én de antwoorden daarop). Het is ook niet raar om iemand met ervaring in solliciteren te vragen om het jou even moeilijk te maken.

Knappe vrouwen 
Natuurlijk spelen soms onverwachte psychologische aspecten een rol in een gesprek tussen een werkgever en een mogelijk aanstaande werknemer. Je kunt hier niet altijd iets mee (wat moet je met de wetenschap dat lange vrouwen bedreigender zijn dan kleine – je hakken uitlaten??). Maar voor de aardigheid noemen we ze toch even. Knappe mensen zijn in het voordeel. Knap is hier wat iedereen aardig vindt om te zien. Vooral voor mannen achter de tafel gaat het op: vrouwen nemen niet snel een mooie vrouw aan, maar mannen juist wel. Dat blijkt uit onderzoek van psycholoog M. Luxen aan de Rijksuniversiteit Groningen. Luxen liet ruim tweehonderd personen, zowel studenten als ervaren managers, foto's van zowel aantrekkelijke als lelijke mensen zien. Zelfs ervaren leidinggevenden lieten zich door het uiterlijk van de kandidaten leiden.
Een ander onderzoek, van een Britse psycholoog, toonde aan dat lang zijn voor vrouwen een nadeel is. Het zou bedreigend zijn (of dat voor mannelijke kandidaten ook geldt, onderzocht hij niet). Uit een ander (Amerikaans) onderzoek blijkt dat vrouwelijke sollicitanten niet te veel moeten glimlachen (wordt ervaren als te dominant) en dat grote ogen het meestal goed doen (duidt op vriendelijkheid). Af en toe ernstig en een beetje bedrukt kijken is het advies dat dit onderzoek meegeeft. Maar zeker niet te neutraal kijken: dat is weer afstandelijk.

Non-verbale communicatie
Of je de onderzoeken nu serieus neemt of niet, non-verbale communicatie (je houding en gezichtsuitdrukking) speelt een niet te onderschatten rol in het sollicitatiegesprek. Ben je eerlijk? Betrouwbaar? Je aanstaande werkgever weet het niet. Hij zal daarom allerlei pogingen doen om er toch achter te komen wat voor vlees hij in de kuip heeft, en daarvoor onder andere het oogcontact gebruiken dat hij met de sollicitanten heeft.
Kijk je je gesprekspartner niet aan, dan denkt die dat je onbetrouwbaar of onzeker bent. Zo af en toe de andere kant van de tafel eens vertrouwenwekkend aankijken dus.
Hij (of zij) let bovendien, bewust of onbewust, op je houding en je 'uitstraling'. Uitersten bevallen hierbij vaak niet. Je moet dus niet argwanend overkomen, niet afwerend, niet te joviaal, niet te uitbundig, niet grappiger dan de baas zelf, je moet belangstelling hebben voor het bedrijf, voor de baas en voor anderen dan jijzelf, je moet ontwikkeld zijn, zelfstandig én een teamworker, lekker in je vel zitten, gemotiveerd zijn, geen problemen thuis hebben enzovoort.
Je persoonlijkheid is minstens zo belangrijk als je vakkennis. Wees bereid jezelf te laten zien en bedenk tegelijk dat sympathie iets is waar je niet alles aan kunt doen. Als het klikt tussen jou en je aanstaande werkgever, of tussen jou en je aanstaande collega's is dat zeer, zeer meegenomen. Zo niet, dan kun je het jezelf niet altijd verwijten: het kan simpelweg zo zijn dat de voorkeur bij een ander type ligt.

Rokje of pak
En dan de kleding. Vooral voor vrouwen een groot probleem. Power dress of niet? Jurk, rok, pak of spijkerbroek? Streng, vrolijk of neutraal? Het probleem is dat het allemaal kan, maar dat wat kan afhankelijk is van het bedrijf of de instelling waar je solliciteert, de functie waarop je solliciteert, en de mannen en vrouwen die je tegenover je aantreft. Mensen voelen zich vaak vertrouwd met mensen die dezelfde sfeer uitstralen. Dat wil echter niet zeggen dat je er hetzelfde moet uitzien als de directeur. Juist niet! Maar correcte kleding is wel aan te raden. Bedenk dat in veel bedrijven de spijker- en oranje broeken gereserveerd zijn voor de vrijdagen (casual Friday), dat die broeken worden gezien als echte vrijetijdskleding, en dat het dus not done is op je sollicitatiegesprek in spijkerbroek te komen. Ook niet op vrijdag. Wat je wel aandoet is een kwestie van aanvoelen, en van een beetje opletten. De richtlijn: passend bij de baan en het bedrijf of de instelling, waarbij een beetje karakter tonen (maar niet te) best mag.
Gelukkig is er toch nog een schrale troost voor als het niet is gelukt, en je enorm baalt: zó ver gekomen en toch een afwijzing. Geworsteld en ten onder gegaan. Bedenk dan dat je ook in sollicitatiegesprekken voeren beter wordt naarmate je het meer hebt gedaan. En dat niet alles aan jezelf ligt. Misschien was de andere kant van de tafel niet duidelijk genoeg, misschien was er ook gewoon een nog net iets betere of meer ervaren kandidaat.

Karin & Mo
Karin uit het begin van dit verhaal weigerde de vraag te beantwoorden of ze zwanger wilde worden, dacht nog zeker tien keer dat het nooit wat werd maar werd toch aangenomen. Ze kreeg een zelfstandige functie, en maakte snel carrière. Mo Janjua mocht nog eens terugkomen, gooide bij deze gelegenheid een kannetje koffiemelk over het nieuwe helblauwe tapijt, en begon van schrik te stotteren. Ook hij werd aangenomen: de andere kandidaten hadden leerlingen laten vallen, en dat was nog net iets erger.

Klassieke vragen
Waar zie je jezelf over vijf jaar?
Waarom heb je juist naar deze functie gesolliciteerd?
Waarom hebben we juist iemand als jou nodig?
Wat zijn je positieve eigenschappen?
Wat vinden je vrienden een negatieve eigenschap van jou?
Heb je moeite om onder een baas te werken?
Heb je bezwaren tegen onregelmatig werk?
Hoe goed pas jij je in het algemeen aan veranderende omstandigheden aan; en waar blijkt dat uit?
Wat denk je allemaal bij ons te bereiken?
Ben je iemand die meestal snel tot een besluit komt? Geef daar eens een voorbeeld van.
Beschouw je jezelf als creatief?
Wat is het grootste risico dat je ooit in je leven hebt genomen?
Bron: monsterboard.nl
 
Meer weten?
Boeken
• Joyce Lain Kennedy, Job interviews for dummies
• Ad Besems, Het sollicitatiegesrek
• G.J. Blanken, N. Pakvis, Het sollicitatiegesprek
• Roni Jay, Tips & trucs – sollicitatiegesprek
• Jack van Minden, Alles over selectiegesprekken

Websites
www.monsterboard.nl, carrièrecentrum
www.kennisnet.nl
www.solliciteren.startkabel.nl