Even de balans opmaken. Ons grootste verdriet gold afgelopen jaar André Hazes, de grootste hypocrisie was de reactie van politici op de moord op Theo van Gogh, tot grootste Nederlander kroonden wij Pim Fortuyn, onze grootste hype waren de Tokkies en onze grootste televisiemaker is – afgaand op de uitreiking van de TeleVizierRing – Frans Bauer.
 Elk volk krijgt de helden die het verdient. Wij zweren sinds een jaar of wat bij idolen, en die idolen doorkruisen met gemak alle sociale lagen. Voor je het weet serveren de Tokkies ? tegen betaling van 2000 euro per Tokkie – tijdens een kerstdiner van rijkeluisstudenten. De gewone man is met zijn gewone stem aan de macht, en de Tokkies zijn dus een uitkomst. Want de elite is op televisie nu wel voldoende aan bod gekomen, opperde Maarten Reesink in een tv-discussie waaraan wij beiden deelnamen. Waarop ik verzuchtte dat ik zo langzamerhand snak naar meer elite op tv, althans naar mensen die het licht vangen omdat ze iets kunnen. Sinds Big Brother weet eenieder dat dát niet langer een vereiste is. En sinds de dood van Pim Fortuyn is het buitengewoon verdacht om het in het openbaar nadrukkelijk op te nemen voor wat klein of kwetsbaar is en niet meteen succes oogst.
Wij zijn zo calvinistisch niet. Wij grijpen elk evenement aan voor een national holadijee en komen amper nog bij zinnen – of het nou om het EK Voetbal, de Olympische Spelen of Idols gaat. Ook de dood is dikke mik. Wanneer televisiehelden overlijden- Bart de Graaff, Herman Brood, Guusje Nederhorst, André Hazes – leidt dat tot uitingen van nationale rouw, vragen de radiozenders om minuten stilte en pakken de tv-zenders uit met thema-avonden waarbij de held zonder één onvertogen woord urenlang wordt herdacht. Dat niet van de tv bekende uitzonderlijke Nederlanders veel minder aandacht krijgen is, in deze media-samenleving, wel begrijpelijk, maar niet altijd terecht. Componist Harry de Groot -auteur van in de volksziel verankerde liedjes als Geef mij maar Amsterdam en Swiebertje- kreeg bij zijn overlijden nog niet eenhonderdste van de aandacht die André Hazes ten deel viel, óók in de kwaliteitskranten niet. Dit is het beeld: de Franse premier herdenkt, kort na haar dood, op radio en tv, de Franse schrijfster Francoise Sagan, in Nederland gaat Jan Peter Balkenende in discussie met columnist Jan Mulder over Dick Advocaat. Zou het een gebrek aan goed onderwijs zijn? Komt het doordat ons geen onderscheidend vermogen meer wordt bijgebracht? Te vaak in elk geval worden sociologische met culturele waarden verward, en kwaliteit met succes – al is wat succes heeft natuurlijk niet per definitie waardeloos. Intussen loopt Patty Brard met een slang in haar reet, zeikt Mental Theo bijna-naakte vrouwen af omdat ze – zegt ie zelf – te kleine tieten hebben en wordt bij de TROS de nieuwe Frans Bauer gezocht. Iedereen zijn minute of fame, en die ontwikkeling gaat nog wel even door. Problematisch wordt het pas wanneer je de wenkbrauwen fronst of jezelf een kanttekening permitteert. Want dan ben je elitair. Dus rest er niets anders dan de constatering dat de Tokkies niet zouden misstaan op een nieuwe groslijst Grootste Nederlanders. Sum, december 2004 |